Βατικανό, η μικρότερη χώρα του κόσμου αλλά με μία από τις μεγαλύτερες επιρροές

ΒΑΤΙΚΑΝΟ

γράφει ο Άρης Ανδρουλάκης

Το Βατικανό είναι μια ανεξάρτητη πόλη-κράτος, ένα μικρό ενκλάβιο ουσιαστικά, μέσα στην πόλη της Ρώμης στην Ιταλία και στην πραγματικότητα αποτελεί συνέχεια του παπικού κράτους του μεσαίωνα. Χαρακτηρίζεται ως το μικρότερο ανεξάρτητο κράτος ως προς την έκταση του, που είναι 0,44km2 και τον πληθυσμό του που είναι μόλις 825 κάτοικοι. Αν και μικρό έχει τεράστια επιρροή στον κόσμο, λόγω του Πάπα, ο οποίος εκλέγεται από το κονκλάβιο.

Τo Βατικανό πήρε το όνομά του από τον ομώνυμο λόφο εκείνης της περιοχής, ο οποίος βρίσκεται στα δυτικά του Τίβερη ποταμού. Το πώς όμως έφτασε να υπάρχει ένα τόσο μικροσκοπικό κράτος στην καρδιά της ιταλικής πρωτεύουσας, θα το δούμε με μια σύνοψη της ιστορίας του.

ΧΑΡΤΗΣ ΒΑΤΙΚΑΝΟΥ
ΧΑΡΤΗΣ ΒΑΤΙΚΑΝΟΥ

Ιστορία Βατικανού

30-33 μ.Χ.: Ο Άγιος Πέτρος αναγνωρίζεται ως 1ος επίσκοπος της Ρώμης και αναγράφεται ως 1ος Επίσκοπος στην λίστα των Παπών. Πεθαίνει μαρτυρικά σταυρωμένος ανάποδα στην περιοχή του Βατικανό περίπου το 64 μ.Χ. Σε εκείνο το σημείο τοποθετήθηκε αρχικά μια πέτρα, σαν τάφος, και στην συνέχεια ένας οικίσκος όπου οι πρώτοι Χριστιανοί λειτουργούσαν.

324-330 μ.X.: Ο Μέγας Κωνσταντίνος μεταφέρει την πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από την Ρώμη στο Βυζάντιο, που μετέπειτα πήρε το όνομα Κωνσταντινούπολη. Αργότερα ο ίδιος βαφτίστηκε χριστιανός, προώθησε έντονα την χριστιανική πίστη νομιμοποιώντας την και με το Διάταγμα των Μεδιολάνων σταμάτησαν οι διωγμοί των χριστιανών στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Το 326 ξεκινάει η κατασκευή της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου, που κράτησε 40 χρόνια, στο σημείο που ήταν ο τάφος του αγίου. Την ίδια περίοδο δώρισε στην επισκοπή της Ρώμης το Ανάκτορο του Λατερανού, που ουσιαστικά ήταν το πρώτο κτήμα της επισκοπής. Το ανάκτορο αυτό ήταν για περίπου 1000 χρόνια η κατοικία των Παπών.

Το ανάκτορο του Λατερανού
Το ανάκτορο του Λατερανού

5ος αι. μ.Χ.: Ακολουθούν και άλλες δωρεές κυρίως στην ηπειρωτική Ιταλία, ωστόσο η Επισκοπή της Ρώμης κατείχε όλα αυτά τα εδάφη ως ιδιώτης και όχι ως κράτος. Μετά την πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας η Επισκοπή βρισκόταν όλο και σε πιο δύσκολη και ευάλωτη θέση. Ο έλεγχος των εδαφών της Ιταλικής χερσονήσου άλλαξε πολλές φορές χέρια. Η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (Βυζαντινή Αυτοκρατορία) είχε στην κατοχή της την περιοχή εκείνη, που την ονόμαζε Δουκάτο της Ρώμης.

Το Δουκάτο της Ρώμης στη βυζαντινή Αυτοκρατορία
Το Δουκάτο της Ρώμης στη βυζαντινή Αυτοκρατορία

751 μ.Χ.: Με το μεγαλύτερο μέρος της βυζαντινής εξουσίας να είναι επικεντρωμένο στο βορειοανατολικό άκρο της αυτοκρατορίας, ο Πάπας, ως ο μεγαλύτερος ιδιοκτήτης γης και σημαντική πολιτική προσωπικότητα στην περιοχή, ξεκίνησε σταδιακά να αναλαμβάνει μεγάλο μέρος της διοικητικής εξουσίας της περιοχής στα περίχωρα της Ρώμης. Ενώ οι Πάπες παρέμειναν υποτελείς στο Βυζάντιο, στην πραγματικότητα το Δουκάτο της Ρώμης, κατέστη ανεξάρτητο κράτος υπό την διοίκηση του Πάπα. Ήταν η αρχή του Παπικού κράτους.

781 μ.Χ.: Ο Καρλομάγνος έχοντας ενώσει το μεγαλύτερο μέρος της Δυτικής Ευρώπης, κατακτά και την ιταλική χερσόνησο και τα παπικά εδάφη χάνουν την ανεξαρτησία τους με έντονη την σύγκρουση και την αντιπαράθεση μεταξύ του Πάπα και του Καρλομάγνου.

800 μ.Χ.: Ο Πάπας Λέων ο 3ος χρίζει τον Καρλομάγνο ως τον 1ο Αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκης Αυτοκρατορίας και ο Καρλομάγνος τον αποκατέστησε στην έδρα του αυξάνοντάς του και την κοσμική του εξουσία.

11ος αι. μ.Χ.: Το 1054 γίνεται το σχίσμα των 2 εκκλησιών, μεταξύ της Δυτικής και Ανατολικής Εκκλησίας. Το 1059  αποφασίστηκε η εκλογή των Παπών στο εξής να γίνεται μόνο υπό των καρδιναλίων, ενώ παλιότερα συμμετείχε όλος ο κλήρος και πολύ παλαιότερα, προ του 769 μ.Χ. και οι λαϊκοί. Στην συνέχεια, το 1073 καθορίστηκε η εκλογή των Παπών να μην επικυρώνεται από τον Αυτοκράτορα. Η απόφαση αυτή δημιούργησε σειρά αντιπαραθέσεων μεταξύ Αυτοκρατόρων και Παπών δημιουργώντας το περίφημο ζήτημα της εκλογής με «αμοιβαία επικύρωση». Δηλαδή, ενώ οι Αυτοκράτορες ζητούσαν το δικαίωμα να επικυρώνουν την εκλογή των Παπών, έτσι και οι Πάπες διεκδικούσαν το δικαίωμα να επικυρώνουν και αυτοί την εκλογή των Αυτοκρατόρων. Κατά τους αγώνες αυτούς οι Πάπες απέκτησαν ακόμα μεγαλύτερη κοσμική εξουσία.

1274 μ.Χ.: Κατά την 2η Σύνοδο της Λυών ήρθε η διάταξη ότι στο εξής οι καρδινάλιοι εκλέκτορες θα πρέπει να κλειδώνονται σε απομόνωση, γνωστό και ως κονκλάβιο, και να μην τους επιτρέπεται να φύγουν μέχρι να εκλεγεί ο νέος Πάπας.

1309-1378 μ.Χ.: Λόγω της σύγκρουσης του παπισμού και του Γαλλικού θρόνου η έδρα των Παπών μεταφέρεται για αυτό το διάστημα στην πόλη της Αβινιόν, στο παπικό ενκλάβιο Βενεσάν (Venaissin).

Το παλάτι της Αβινιόν
Το παλάτι της Αβινιόν

1378 μ.Χ.: Επιστροφή της έδρας πίσω στην Ρώμη, με τον Πάπα να επιλέγει να μείνει στο Βατικανό. Την ίδια περίοδο και ως το 1417 συνεχίζεται στην Αβινιόν να εκλέγονται (μη νόμιμοι) Πάπες, εξαιτίας της επιρροής από το Γαλλικό θρόνο, τους λεγόμενους πλέον αντιπάπες.

1417-1789 μ.Χ.: Το παπικό κράτος γίνεται όλο και ισχυρότερο και μεγαλώνει τα εδάφη του.

Χάρτης με τα Παπικά Κράτη
Χάρτης με τα Παπικά Κράτη
Το Ενκλάβιο της Βενεσάν
Το Ενκλάβιο της Βενεσάν

1506 μ.Χ.: Με την παλιά Βασιλική του Αγίου Πέτρου να έχει σχεδόν καταρρεύσει, αποφασίζεται να κατασκευαστεί μια νέα Βασιλική στην θέση της παλιάς. Η κατασκευή της ξεκίνησε στις 18 Απριλίου του 1506.

1583 μ.Χ.: Ο Πάπας μετακομίζει στο Ανάκτορο του Κυριναλίου (Palazzo del Quirinale) για να βρίσκεται μακριά από την υγρασία του Τίβερη.

Το ανάκτορο του Κυριναλίου
Το ανάκτορο του Κυριναλίου

1589 μ.Χ.: Ξεκινάει η κατασκευή του Αποστολικού Παλατιού (Palazzo Apostolico), που τώρα είναι η επίσημη κατοικία του Πάπα.

Το Αποστολικό Παλάτι
Το Αποστολικό Παλάτι

1626 μΧ.: Ολοκληρώνεται η κατασκευή της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου, που από το 1984 είναι και μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO.

Η Βασιλική του Άγιου Πέτρου
Η Βασιλική του Άγιου Πέτρου

1789-1796 μ.Χ.: Με την εκδήλωση της Γαλλικής Επανάστασης το 1789 ακολούθησε κατάληψη των παπικών εδαφών στην Ιταλία και το 1791 το ενκλάβιο Βενεσάν που βρίσκεται η Αβινιόν περνάει οριστικά σε γαλλικά χέρια. Το 1796 το παπικό κράτος επανακτά κάποια από τα εδάφη του που βρίσκονταν στην Ιταλική χερσόνησο.

Χάρτης της Ιταλικής Χερσονήσου το 1796
Χάρτης της Ιταλικής Χερσονήσου το 1796

19ος αι. μ.Χ.: Γενικεύεται η κίνηση των διαφόρων περιοχών της Ιταλίας για ένωση. Το 1860 οι δυνάμεις υπεράσπισης των παπικών εδαφών χάνουν και οπισθοχωρούν σε μια μικρή έκταση γύρω από την Ρώμη. Το 1861 δημιουργείται το Βασίλειο της Ιταλίας και το 1870 τα παπικά εδάφη πλέον βρίσκονται υπό το νέο Βασίλειο. Η Ρώμη γίνεται πρωτεύουσα της Ιταλίας το 1871.

1870 μ.Χ.: Ο τότε Πάπας, ο Πίος ο 9ος, εγκαταλείπει το Ανάκτορο του Κυριναλίου, το οποίο γίνεται η κατοικία του Βασιλιά και σήμερα είναι η κατοικία του Προέδρου της Ιταλικής Δημοκρατίας. Διαμαρτυρόμενος για την κατάλυση του κράτους του και αρνούμενος να τεθεί υπό την προστασία των αξιωματικών του Βασιλείου κλείνεται μέσα στο Βατικανό, όπου και απεβίωσε το 1878. Την ίδια πολιτική ακολούθησαν και οι επόμενοι Πάπες.

11 Φεβρουαρίου 1929: Κατά τη διάρκεια του φασιστικού καθεστώτος του Μουσολίνι και επί Πάπα Πίου του 11ου υπογράφηκε την ημέρα εκείνη η Συνθήκη του Λατερανού, με την οποία ιδρύθηκε τελικά το νέο ανεξάρτητο κράτος με το όνομα «Κράτος της Πόλης του Βατικανού». Παράλληλα ο Πάπας αναγνώρισε το Βασίλειο της Ιταλίας παραιτούμενος από την διεκδίκηση των άλλοτε παπικών εδαφών.

Η υπογραφή της Συνθήκης του Λατερανού
Η υπογραφή της Συνθήκης του Λατερανού

13 πράγματα που δεν γνωρίζατε για το Βατικανό

Το κράτος του Βατικανού θεωρείται ως ένα σημαντικό αλλά όχι ουσιαστικό όργανο της Αγίας Έδρας της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Η ίδια η Αγία Έδρα υπήρχε συνεχώς ως νομική οντότητα από τους Ρωμαϊκούς χρόνους και έχει αναγνωριστεί διεθνώς ως μια ισχυρή και ανεξάρτητη κυρίαρχη οντότητα από τότε έως σήμερα, χωρίς διακοπή, ακόμη και σε περιόδους που στερήθηκε εδαφών.

Η σημαία του Βατικανού είναι μια από τις δύο μόλις σημαίες στον κόσμο που είναι τετράγωνη, με την άλλη να είναι η σημαία της Ελβετίας. Αποτελείται από δυο κάθετες λωρίδες κίτρινου και λευκού χρώματος. Στο λευκό μέρος βρίσκονται σταυρωτά τα κλειδιά του Αγίου Πέτρου με την παπική τιάρα. Το χρυσό κλειδί αντιπροσωπεύει την πνευματική δύναμη, ενώ το ασημένιο την κοσμική.

Σημαία Βατικανού
Σημαία Βατικανού

Αρχηγός του κράτους με απόλυτη εκτελεστική, νομοθετική και δικαστική εξουσία είναι ο Πάπας. Η νομοθετική εξουσία ασκείται από την Επιτροπή του Ποντίφικα που είναι ένα σώμα από καρδιναλίους που ορίζεται από τον Πάπα για 5 χρόνια. Η εκτελεστική εξουσία βρίσκεται στα χέρια του Προέδρου της επιτροπής, μαζί με τον Γενικό Γραμματέα και τον Αναπληρωτή.

Ο Καμερλένγκο (Camerlengo) είναι ένα αξίωμα που διαχειρίζεται την περιουσία και τα έσοδα της Αγίας Έδρας και δρα κυρίως, με περιορισμένη εξουσία, όταν υπάρχει κενό στην θέση του Πάπα μέχρι να εκλεγεί νέος.

Η εμπορική οικονομία του Βατικανού προέρχεται από την πώληση γραμματοσήμων και αναμνηστικών και από τα εισιτήρια των μουσείων.

Μετά από συμφωνία με την ΕΕ, το νόμισμα του Βατικανού είναι το ευρώ και εκδίδει μόνο περιορισμένο αριθμό νομισμάτων, αν και επιτρέπεται να εκδοθούν παραπάνω αν σε ένα έτος υπάρχει αλλαγή στον Πάπα. Τα νομίσματα είναι αρκετά σπάνια και τα αναζητούν οι συλλέκτες.

Νομίσματα του Βατικανού
Νομίσματα του Βατικανού

Στα αρχαία χρόνια, πριν το χτίσιμο της πόλης του Βατικανού, υπήρχε στην περιοχή ένας ναΐσκος της αρχαίας θεότητας Κυβέλης και του συζύγου της Άττι.

Ο οβελίσκος που βρίσκεται στην πλατεία του Βατικανού τον είχε φέρει ο Καλιγούλας από την Ηλιούπολη της Αιγύπτου για να διακοσμήσει τον ιππόδρομο της περιοχής εκείνης στην αρχαία Ρώμη. To 1586 o Πάπας Σίστος ο 5ος τον μετέφερε στην τωρινή του τοποθεσία.

Ο Οβελίσκος στην πλατεία του Αγίου Πέτρου
Ο Οβελίσκος στην πλατεία του Αγίου Πέτρου

Η Πόλη του Βατικανού δεν έχει δικές της ένοπλες δυνάμεις, αλλά υπάρχει η Ελβετική Φρουρά που είναι ένα στρατιωτικό σώμα της Αγίας Έδρας υπεύθυνο για την προσωπική ασφάλεια του Πάπα και των κατοίκων του κράτους. Οι στρατιώτες της Ελβετικής Φρουράς έχουν το δικαίωμα να κατέχουν διαβατήρια και υπηκοότητα της Πόλης του Βατικανού.

Ελβετική Φρουρά
Ελβετική Φρουρά

Το Βατικανό έχει ένα ελικοδρόμιο, όπως επίσης και το μικρότερο σιδηροδρομικό δίκτυο στον κόσμο, μήκους 300 μέτρων, το οποίο συνδέεται με το ιταλικό δίκτυο κάνοντας την γραμμή να έχει συνολικό μήκος 1200 μέτρα. Η μετακίνηση του Πάπα όταν απαιτείται να είναι ορατός και να χαιρετά τα πλήθη γίνεται με το popemobile, ένα ειδικά σχεδιασμένο μηχανοκίνητο όχημα, που ουσιαστικά αντικατέστησε τον «θρόνο μεταφοράς».

POPEMOBILE
POPEMOBILE

Στο Αποστολικό Παλάτι βρίσκεται και το γνωστό παρεκκλήσι «Καπέλα Σιστίνα» που οφείλει το όνομά του στον Πάπα Σίστο (ή Σίξτο) τον 4ο. Στην εποχή μας είναι το μέρος που πραγματοποιείται το κονκλάβιο για την εκλογή του νέου πάπα. Η φήμη τού παρεκκλησίου οφείλεται στις νωπογραφίες που κοσμούν το εσωτερικό του, ιδιαιτέρως του Μιχαήλ Άγγελου.

Καπέλα Σιστίνα
Καπέλα Σιστίνα

H εκλογή του Πάπα γίνεται από το κονκλάβιο. Μόνο καρδινάλιοι κάτω των 80 ετών μπορούν να ψηφίσουν. Οι καρδινάλιοι παίρνουν από ένα ψηφοδέλτιο και σημειώνουν το όνομα του εκλεκτού του. Πάπας εκλέγεται αυτός που θα συγκεντρώσει τα 2/3 των ψήφων. Αν η ψηφοφορία αποβεί άκαρπη επαναλαμβάνεται με την ίδια διαδικασία. Μετά από κάθε καταμέτρηση, τα ψηφοδέλτια καίγονται και από το χρώμα του καπνού που βγαίνει από την καπνοδόχο της Καπέλα Σιστίνα, μαθαίνεται το αποτέλεσμα. Ο μαύρος καπνός σημαίνει ότι η διαδικασία εκλογής συνεχίζεται, ενώ ο λευκός καπνός ότι έχει εκλεγεί ο νέος Πάπας.

Κονκλάβιο στην Καπέλα Σιστίνα
Κονκλάβιο στην Καπέλα Σιστίνα

Πολλοί από τους Πάπες που εκλέχτηκαν έπαιξαν ρόλο στην γεωγραφία, εξαιτίας κυρίως των σταυροφοριών, των πολέμων, ως ακόμα και των συμφωνιών και των βοηθειών σε άλλα κράτη. Εκείνος ο Πάπας όμως που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην γεωπολιτική αυτού του κόσμου ήταν ο Πάπας Αλέξανδρος ο 6ος που επικύρωσε την Συνθήκη της Τορδεσίγιας (Treaty of Tordesillas) το 1494. O Πάπας χάραξε δυτικά από τις Αζόρες μία νοητή γραμμή, που ονομάστηκε Αλεξανδρινή Γραμμή, με την οποία όριζε στους μεν Ισπανούς τις δυτικές προς αυτήν χώρες, στους δε Πορτογάλους τις ανατολικές περιοχές, όπως ήταν οι ακτές της Αφρικής και των Ανατολικών Ινδιών. Στη συνέχεια οι Πορτογάλοι θεώρησαν την οροθέτηση αυτή άδικη με συνέπεια με νέα παρέμβαση του Πάπα και με συναίνεση των δύο πλευρών να μετακινηθεί η γραμμή αυτή κατά 1110 ναυτικά μίλια (370 λεύγες/2056 χλμ.)  δυτικότερα από τις νήσους του Πράσινου Ακρωτηρίου. Έτσι με την τελική αυτή ρύθμιση η νέα Αλεξανδρινή γραμμή έτεμνε τη νότια Αμερική, που δεν ήταν πολύ γνωστή τότε, με συνέπεια τα εδάφη που βρίσκεται σήμερα η Βραζιλία να παραχωρηθούν στους Πορτογάλους, ενώ το υπόλοιπο τμήμα της νότιας Αμερικής στους Ισπανούς.

Η Συνθήκη της Τορδεσίγιας
Η Συνθήκη της Τορδεσίγιας
Κάντε μια κοινοποίηση αν σας φάνηκε ενδιαφέρουσα η ανάρτηση —->
Share on facebook
Share on twitter
Share on pinterest
Share on email

Αν σας αρέσει το περιεχόμενο που ανεβάζουμε, ακολουθείστε μας στο Facebook, Twitter, Instagram, Youtube και Pinterest  για πιο άμεση επικοινωνία.

Μην χάσετε τα παρακάτω άρθρα

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Ακολουθείστε μας στο Instagram