Search
Close this search box.
Search
Close this search box.

Γκανταμές: το μαργαριτάρι της ερήμου βρίσκεται στη Λιβύη

Η Γκανταμές (Ghadamès), γνωστή και ως «μαργαριτάρι της ερήμου», είναι μία από τις αρχαιότερες πόλεις στη Σαχάρα και ένα θαυμάσιο δείγμα παραδοσιακού οικισμού.
Γκανταμές: το μαργαριτάρι της ερήμου Σαχάρας βρίσκεται στη Λιβύη

Στα βορειοδυτικά της Λιβύης, στα σύνορα με την Αλγερία και την Τυνησία, βρίσκεται μια πόλη χτισμένη σε μια όαση. Είναι η Γκανταμές (Ghadamès), γνωστή και ως «μαργαριτάρι της ερήμου», μία από τις αρχαιότερες πόλεις στη Σαχάρα και ένα θαυμάσιο δείγμα παραδοσιακού οικισμού.

Χάρτης με τη θέση της Γκανταμές στη Λιβύη (πηγή: Google Maps)
Χάρτης με τη θέση της Γκανταμές στη Λιβύη (πηγή: Google Maps)
Η Γκανταμές από ψηλά (φωτ. Wikimedia Commons/Mohamed alazrak)
Η Γκανταμές από ψηλά (φωτ. Wikimedia Commons/Mohamed alazrak)

Αρχαιολογικά ευρήματα έχουν αποδείξει ότι η περιοχή κατοικούνταν ήδη από την 4η χιλιετία π.Χ., πιθανότατα λόγω της πρόσβασης σε νερό και της στρατηγικής της θέσης πάνω στους αρχαίους δρόμους των καραβανιών της Σαχάρας. Ωστόσο, οι πρώτες γραπτές μαρτυρίες προέρχονται από τη ρωμαϊκή περίοδο, όταν η πόλη ονομαζόταν Κύδαμος (Cydamus) και ήταν ένα ισχυρό οχυρό, το οποίο ωστόσο εγκαταλείφθηκε τον 3ο αιώνα μ.Χ. Από παραφθορά του ρωμαϊκού ονόματος θεωρείται ότι προήλθε το όνομα Γκανταμές, ή κατ’ άλλους από την αρχαία βερβερική φυλή των Τινταμένσι.

Δρομάκι στην παλιά πόλη (πηγή: whc.unesco.org/© Ko Hon Chiu Vincent)
Δρομάκι στην παλιά πόλη (πηγή: whc.unesco.org/© Ko Hon Chiu Vincent)

Τον 6ο αιώνα μ.Χ. στην πόλη υπήρχε μια χριστιανική επισκοπή μέχρι περίπου τον ύστερο 7ο αιώνα που κατακτήθηκε από τους μουσουλμάνους Άραβες. Για πολλούς αιώνες ήταν κέντρο του αραβικού δουλεμπορίου αλλά και γενικά των εμπορικών δικτύων της Σαχάρας.

Σπίτια και φοίνικες στη Γκανταμές (πηγή: flickr/Mike Gadd)
Σπίτια και φοίνικες στη Γκανταμές (πηγή: flickr/Mike Gadd)

Η παλιά πόλη της Γκανταμές περιβάλλεται από τείχη που περικλείουν ένα δίκτυο από στενά, πλακόστρωτα δρομάκια και σπίτια βαμμένα άσπρα, προκειμένου να αντανακλούν τη ζέστη της ερήμου. 

Χαρακτηριστικό των σπιτιών είναι ο οριζόντιος διαχωρισμός των λειτουργιών: στο ισόγειο αποθηκεύονται οι προμήθειες, στον όροφο διαμένει η οικογένεια, ενώ υπάρχουν και ανοιχτές ταράτσες που επικοινωνούν μεταξύ τους και προορίζονται για τις γυναίκες.

Μικρή πλατεία στην παλιά πόλη (πηγή: Wikimedia Commons/David Stanley)
Μικρή πλατεία στην παλιά πόλη (πηγή: Wikimedia Commons/David Stanley)

Οι δρόμοι σε πολλά σημεία είναι στεγασμένοι για την προστασία των κατοίκων από τη ζέστη το καλοκαίρι και το κρύο το χειμώνα και δημιουργούν στοές που συχνά χρησιμεύουν ως τόποι συνάθροισης, κυρίως για τους άντρες. Οι στοές διαθέτουν ένα σύστημα ανοιγμάτων που επιτρέπουν στις ακτίνες του ήλιου να εισέρχονται και να διατηρούν τη θερμοκρασία σε ένα σταθερό επίπεδο, περίπου 20 βαθμούς Κελσίου όταν έξω έχει 50…

Στεγασμένες στοές στην παλιά πόλη (πηγή: Wikimedia Commons/Luca Galuzzi)
Στεγασμένες στοές στην παλιά πόλη (πηγή: Wikimedia Commons/Luca Galuzzi)

Τα κτήρια είναι κατασκευασμένα με παραδοσιακά υλικά, όπως πέτρα, τούβλα από λάσπη και κορμούς από φοίνικες, ενώ στο εσωτερικό και σε μεγάλο μέρος των εξωτερικών τοίχων είναι ασβεστωμένα και διακοσμημένα με περίπλοκα, εγχάρακτα και ζωγραφισμένα μοτίβα. Το κυκλικό σχήμα του οικισμού, η διάταξη του δομημένου χώρου και ο σχεδιασμός των κτηρίων είναι στενά συνυφασμένα με τις σκληρές κλιματολογικές συνθήκες της ερήμου. 

Ωστόσο, η ισορροπία ανάμεσα στα φυσικά και τα αρχιτεκτονικά στοιχεία είναι εύθραυστη και εξαρτάται από τη θερμοκρασία, την παροχή νερού και τον πληθυσμό του οικισμού.

Το φως του ήλιου μπαίνει στις στοές της Γκανταμές… (πηγή: atlasobscura.com)
Το φως του ήλιου μπαίνει στις στοές της Γκανταμές… (πηγή: atlasobscura.com)

Αντίθετα με άλλες πόλεις-οάσεις, στη Γκανταμές οι φοίνικες, οι οπωρώνες και οι κήποι βρίσκονται εντός των τειχών, παρέχοντας χουρμάδες, φρούτα, λαχανικά και δημητριακά για την αγορά. Σήμερα, η οικονομία στηρίζεται επίσης στην παραδοσιακή χειροτεχνία και στον τουρισμό.

Είσοδος τζαμιού με χαρακτηριστική διακόσμηση (πηγή: Wikimedia Commons/David Stanley)
Είσοδος τζαμιού με χαρακτηριστική διακόσμηση (πηγή: Wikimedia Commons/David Stanley)

Η παλιά πόλη της Γκανταμές, αν και εγγράφηκε στη λίστα παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO το 1986, έχασε κατά τη δεκαετία του 1990 τον πληθυσμό της, ο οποίος μεταφέρθηκε σε κοντινές περιοχές, αφήνοντας τα παλιά κτήρια σε εγκατάλειψη. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τις ζημιές που υπέστη η πόλη από τον εμφύλιο πόλεμο της Λιβύης, οδήγησε στον χαρακτηρισμό της ως μνημείου σε κίνδυνο. 

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει προσπάθειες για την αναβίωση του οικισμού. Πολλοί από τους κατοίκους επιστρέφουν στην παλιά πόλη, καθώς οι τοίχοι της προσφέρουν πολύ καλύτερη προστασία από την ανυπόφορη ζέστη…

Παραδοσιακή διακόσμηση των Βερβέρων σε σπίτι της Γκανταμές (πηγή: atlasobscura.com)
Παραδοσιακή διακόσμηση των Βερβέρων σε σπίτι της Γκανταμές (πηγή: atlasobscura.com)

Δείτε το υπέροχο βιντεάκι της UNESCO για την Γκανταμές:

Picture of Βασιλης Παπαδοπουλος
Βασιλης Παπαδοπουλος
Γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Χαλκίδα, αλλά εδώ και χρόνια περιπλανιέμαι στην πρωτεύουσα. Σπούδασα ιστορία, η οποία μαζί με τη γεωγραφία είναι οι δύο εμμονές που με καταδιώκουν από την παιδική μου ηλικία. Λατρεύω τους χάρτες, την αρχιτεκτονική, το χάσιμο στους δρόμους των πόλεων και την Sade Adu

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

* Ορισμένοι σύνδεσμοι σε αυτήν την ανάρτηση οδηγούν σε συνεργαζόμενες σελίδες. Εάν αγοράσετε κάτι μέσω αυτών, μπορεί να κερδίσω μια μικρή προμήθεια — η οποία ΔΕΝ σας επιβαρύνει σε κάτι! Με αυτόν τον τρόπο το geografikoi.gr συντηρείται και μπορώ και παρέχω το περιεχόμενο του δωρεάν.