Γκαγκαουζία: ένα εθνοτικό και πολιτισμικό αμάλγαμα

Άποψη της πόλης Κόμρατ, πρωτεύουσας της Γκαγκαουζίας, με τον καθεδρικό ναό του Ιωάννη του Βαπτιστή (πηγή εικόνας: calatorie.md)

γράφει ο Βασίλης Παπαδόπουλος

Η αυτόνομη εδαφική οντότητα της Γκαγκαουζίας ανήκει στη Δημοκρατία της Μολδαβίας και βρίσκεται στο νότο της χώρας, στην ευρύτερη περιοχή της Βεσσαραβίας. Πρόκειται για τέσσερα ενκλάβια που δεν επικοινωνούν μεταξύ τους, μέσα στα σύνορα της Μολδαβίας. Η περιοχή κήρυξε την αυτονομία της το 1991 – ταυτόχρονα με την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Μολδαβίας – και τέσσερα χρόνια αργότερα εξασφάλισε ένα ειδικό συνταγματικό καθεστώς, μετά από τον τερματισμό της διένεξης μεταξύ Γκαγκαούζων αυτονομιστών και της κεντρικής διοίκησης της Μολδαβίας. Έχει έκταση 1.832 τετραγωνικά χιλιόμετρα και πληθυσμό γύρω στους 135.000 κατοίκους, το 82% των οποίων είναι Γκαγκαούζοι.

Η σημαία της Γκαγκαουζίας
Η σημαία της Γκαγκαουζίας
Το εθνόσημο της Γκαγκαουζίας
Το εθνόσημο της Γκαγκαουζίας
Χάρτης Γκαγκαουζίας
Χάρτης Γκαγκαουζίας

Για την προέλευση των Γκαγκαούζων έχουν διατυπωθεί διάφορες θεωρίες. Σύμφωνα με την επικρατέστερη, προέρχονται από μια φυλή Τούρκων που εγκαταστάθηκε στα Βαλκάνια τον 13ο αιώνα και σταδιακά εκχριστιανίστηκε, γνωστή ως Γκαγκαούζοι Τούρκοι. Άλλες θεωρίες υποστηρίζουν ότι προέρχονται από Βουλγάρους ή Τουρκοβουλγάρους ή από τοπικά θρακικά φύλα. Μετά τον ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1806-1812 οι Ρώσοι εγκατέστησαν τους Γκαγκαούζους στη νότια Βεσσαραβία, η οποία παρέμεινε τμήμα της Ρωσικής Αυτοκρατορίας μέχρι την επανάσταση του 1917. Κατά το Μεσοπόλεμο ήταν επαρχία της Ρουμανίας, ενώ μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η Γκαγκαουζία έγινε τμήμα της Σοβιετικής Ένωσης και περιλήφθηκε στη Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μολδαβίας.

Οι σημαίες της Μολδαβίας και της Γκαγκαουζίας στο κτήριο του Κοινοβουλίου της Γκαγκαουζίας (πηγή εικόνας: Daniel Passport/flickr)
Οι σημαίες της Μολδαβίας και της Γκαγκαουζίας στο κτήριο του Κοινοβουλίου της Γκαγκαουζίας (πηγή εικόνας: Daniel Passport/flickr)

Η αυτονομία της Γκαγκαουζίας διασφαλίζεται από το σύνταγμα της Μολδαβίας και ρυθμίζεται από τον νόμο του 1994. Το Κοινοβούλιο έχει νομοθετικές εξουσίες σε ζητήματα που αφορούν την εκπαίδευση, τον πολιτισμό, την τοπική ανάπτυξη, τη φορολογία, την κοινωνική ασφάλιση και ζητήματα επαρχιακής διοίκησης. Έχει επίσης δύο ειδικές εξουσίες: μπορεί να συμμετέχει στη διαμόρφωση της εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής της Μολδαβίας· και, σε περίπτωση που οι κεντρικοί κανονισμοί παρεμβαίνουν στη δικαιοδοσία της Γκαγκαουζίας, έχει το δικαίωμα προσφυγής στο Συνταγματικό Δικαστήριο της Μολδαβίας. Ανώτατος αξιωματούχος είναι ο Κυβερνήτης της Γκαγκαουζίας, ο οποίος ηγείται της εκτελεστικής εξουσίας και εκλέγεται με λαϊκή ψηφοφορία με τετραετή θητεία. Είναι επίσης μέλος της κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Μολδαβίας.

Σήμα στην είσοδο της επικράτειας της Γκαγκαουζίας (πηγή εικόνας: exploregagauzia.blogspot.com)
Σήμα στην είσοδο της επικράτειας της Γκαγκαουζίας (πηγή εικόνας: exploregagauzia.blogspot.com)
Μνημείο για τον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο (Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο) στην Κόμρατ (πηγή εικόνας: kathmanduandbeyond.com)
Μνημείο για τον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο (Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο) στην Κόμρατ (πηγή εικόνας: kathmanduandbeyond.com)

Οι Γκαγκαούζοι είναι χριστιανοί ορθόδοξοι και μιλούν γκαγκαουζικά, μια γλώσσα που ανήκει σε έναν κλάδο των τουρκικών γλωσσών, χρησιμοποιούν όμως το κυριλλικό αλφάβητο. Ιδιαίτερα δημοφιλής, ωστόσο, μεταξύ των κατοίκων είναι και η ρωσική γλώσσα. Η περιοχή των Γκαγκαούζων είναι η φτωχότερη της Μολδαβίας, με την ανεργία σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα. Τα τελευταία χρόνια η Τουρκία έχει εξελιχθεί σε μεγάλο χορηγό της Γκαγκαουζίας, χρηματοδοτώντας πολιτιστικά κέντρα, πανεπιστημιακές έδρες, ακόμα και το οδικό δίκτυο. Επίσης, ισχυρή είναι η τουρκική επιρροή και στον πολιτισμικό τομέα, όπως στην κουζίνα, στις ενδυμασίες και στη μουσική. Ωστόσο, οι Γκαγκαούζοι παραμένουν σταθερά φιλορώσοι, και μάλιστα σε μεγάλο ποσοστό φιλοσοβιετικοί, επιθυμώντας σε μεγάλο ποσοστό την πλήρη απόσχισή τους από τη Μολδαβία και την ανεξαρτητοποίησή τους, με την πολιτική και οικονομική υποστήριξη της Μόσχας. Σε ένα αμφιλεγόμενο δημοψήφισμα που πραγματοποιήθηκε το 2014, με το ερώτημα αν οι πολίτες επιθυμούν στενότερες σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση ή τελωνειακή σύνδεση με τη Ρωσία, το 98% των συμμετεχόντων ψήφισε υπέρ της Ρωσίας.

Το Πανεπιστήμιο της Κόμρατ (πηγή εικόνας: Wikimedia Commons)
Το Πανεπιστήμιο της Κόμρατ (πηγή εικόνας: Wikimedia Commons)

Χαρακτηριστική της ιδιαίτερης πολιτιστικής φυσιογνωμίας των Γκαγκαούζων είναι η πρωτεύουσά τους Κόμρατ, μια πόλη 25.000 κατοίκων. Εκεί ο επισκέπτης μπορεί να δει ορθόδοξους ναούς με ρώσικους τρούλους, καταστήματα με ταμπέλες στα κυριλλικά, μια βιβλιοθήκη με το όνομα Ατατούρκ και πιο πέρα ένα άγαλμα του Λένιν…

Άγαλμα του Λένιν στην Κόμρατ (πηγή εικόνας: Kevin Burden/flickr)
Άγαλμα του Λένιν στην Κόμρατ (πηγή εικόνας: Kevin Burden/flickr)

BONUS FACT: Ένας μικρός αριθμός Γκαγκαούζων κατοικεί μέχρι και σήμερα στην Ελλάδα. Πρόκειται για απογόνους Γκαγκαούζων που κατοικούσαν στην Ανατολική Θράκη μέχρι το 1923. Με τη Συνθήκη της Λωζάνης και την ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας θεωρήθηκαν ανταλλάξιμοι και εγκαταστάθηκαν σε κάποια χωριά στις επαρχίες Ορεστιάδας και Διδυμοτείχου.

Μάθημα σε σχολείο της Γκαγκαουζίας (πηγή εικόνας: theguardian/Alessandro Vincenzi)
Μάθημα σε σχολείο της Γκαγκαουζίας (πηγή εικόνας: theguardian/Alessandro Vincenzi)
Κυριακάτικη λειτουργία στον καθεδρικό ναό του Ιωάννη του Βαπτιστή στην Κόμρατ (πηγή εικόνας: theguardian/Alessandro Vincenzi)
Κυριακάτικη λειτουργία στον καθεδρικό ναό του Ιωάννη του Βαπτιστή στην Κόμρατ (πηγή εικόνας: theguardian/Alessandro Vincenzi)
Εκθέματα στο Ιστορικό Επαρχιακό Μουσείο της Κόμρατ (πηγή εικόνας: discovergagauzia.md)
Εκθέματα στο Ιστορικό Επαρχιακό Μουσείο της Κόμρατ (πηγή εικόνας: discovergagauzia.md)
Το μοναστήρι του Αγίου Δημητρίου στην πόλη Ceadir Lunga (πηγή εικόνας: discovergagauzia.md)
Το μοναστήρι του Αγίου Δημητρίου στην πόλη Ceadir Lunga (πηγή εικόνας: discovergagauzia.md)

Κάντε μια κοινοποίηση αν σας φάνηκε ενδιαφέρουσα η ανάρτηση —->
Share on facebook
Share on twitter
Share on pinterest
Share on email

Αν σας αρέσει το περιεχόμενο που ανεβάζουμε, ακολουθείστε μας στο Facebook, Twitter, Instagram, Youtube και Pinterest  για πιο άμεση επικοινωνία.

Μην χάσετε τα παρακάτω άρθρα

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Διαβάστε Περισσότερα
Youtube

Οι Γεωγραφικοί στο YouTube