11 πράγματα που πρέπει να γνωρίζετε για την Αρχαία Αίγυπτο

11 πράγματα που πρέπει να γνωρίζετε για την Αρχαία Αίγυπτο

Από την παλαιότερη καταγεγραμμένη συνθήκη ειρήνης μέχρι και τα αρχαία επιτραπέζια παιχνίδια, ανακαλύψτε 11 εκπληκτικά πραγματάκια που ίσως αγνοείτε για το Δώρο του Νείλου (σσ. έτσι αποκαλούσε ο Ηρόδοτος την Αίγυπτο):

Η Κλεοπάτρα δεν ήταν Αιγύπτια.

Η Κλεοπάτρα, επονομαζόμενη και «Βασίλισσα των Βασιλέων», από τον Frederick Arthur Bridgman (1896). (πηγή: wikipedia)
Η Κλεοπάτρα, επονομαζόμενη και «Βασίλισσα των Βασιλέων», από τον Frederick Arthur Bridgman (1896). (πηγή: wikipedia)

Μαζί με τον φαραώ Τουταγχαμών, ίσως καμία άλλη προσωπικότητα δεν συνδέεται πιο άρρηκτα με την αρχαία Αίγυπτο από την Κλεοπάτρα Ζ’ (Ιανουάριος 69 π.Χ. – 12 Αυγούστου 30 π.Χ.). Αλλά ενώ γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια, η Κλεοπάτρα καταγόταν από Έλληνες Μακεδόνες από τα χρόνια του Πτολεμαίου Α’, ενός από τους πιο έμπιστους στρατηγούς του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η Δυναστεία των Πτολεμαίων κυβέρνησε την Αίγυπτο από το 323 π.Χ. έως το 30 π.Χ., και οι περισσότεροι από τους ηγέτες της παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό Έλληνες στον πολιτισμό και τις ευαισθησίες τους. Στην πραγματικότητα, η Κλεοπάτρα ήταν γνωστή ως ένα από τα πρώτα μέλη της δυναστείας των Πτολεμαίων που ομιλούσε την αιγυπτιακή γλώσσα.

Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι σύναψαν μια από τις πρώτες συνθήκες ειρήνης που έχουν καταγραφεί.

Η συνθήκη ειρήνης μεταξύ των Αιγυπτίων και των Χετταίων (πηγή: Neues Museum, Βερολίνο)
Η συνθήκη ειρήνης μεταξύ των Αιγυπτίων και των Χετταίων (πηγή: Neues Museum, Βερολίνο)

Για πάνω από δύο αιώνες οι Αιγύπτιοι πολέμησαν ενάντια της αυτοκρατορίας των Χετταίων για τον έλεγχο των εδαφών στη σύγχρονη Συρία. Η σύγκρουση οδήγησε σε αιματηρές συμπλοκές όπως η Μάχη του Καντές του 1274 π.Χ., αλλά την εποχή του φαραώ Ραμσή Β΄ καμία πλευρά δεν είχε αναδειχθεί ξεκάθαρη νικήτρια. Με τους Αιγύπτιους και τους Χετταίους να αντιμετωπίζουν απειλές από άλλους λαούς, το 1259 π.Χ. Ο Ραμσής Β’ και ο βασιλιάς των Χετταίων, Χατουσίλις Γ’,
διαπραγματεύτηκαν την περίφημη συνθήκη ειρήνης. Αυτή η συμφωνία τερμάτισε τη σύγκρουση και αποφάσισε ότι τα δύο βασίλεια θα βοηθούσαν το ένα το άλλο σε περίπτωση εισβολής από τρίτους. Η συνθήκη Αιγυπτίων-Χετταίων αναγνωρίζεται πλέον ως μία από τις πρώτες ειρηνευτικές συμφωνίες που έχουν διασωθεί και ένα αντίγραφο μπορεί να δει κανείς πάνω από την είσοδο της αίθουσας του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη.

ΠΡΟΤΑΣΗ: Αν είστε απ’ αυτούς που σας γοήτευαν οι γεωγραφικοί πονοκέφαλοι, είτε από εκείνους που δεν εκτίμησαν τη Γεωγραφία ποτέ όσο της άξιζε, τότε θα λατρέψετε το βιβλίο Γεωγραφία για εντελώς Αγεωγραφήτους. Θα το βρείτε  εδώ!

Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι αγαπούσαν τα επιτραπέζια παιχνίδια

Παιχνίδι Σένετ με επιγραφή από επιχρυσωμένη βαφή που αναφέρει τον Aμενχοτέπ III (περ. 1390 - 1353 π.Χ.). (πηγή: wikipedia)

Μετά από μια κοπιαστική μέρα εργασίας κατά μήκος του ποταμού Νείλου, οι Αιγύπτιοι συχνά χαλάρωναν παίζοντας επιτραπέζια παιχνίδια. Το Μέχεν μαζί με το Σένετ υπήρξαν δύο από τα δημοφιλέστερα επιτραπέζια παιχνίδια της αρχαίας Αιγύπτου, που συντρόφευαν μικρούς και μεγάλους και διαδόθηκαν στις γειτονικές περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου. Το Σένετ χρονολογείται από το 3500 π.Χ. και παιζόταν σε ένα μακρύ ταμπλό βαμμένο με 30 τετράγωνα. Κάθε παίκτης είχε ένα σετ κομματιών που μετακινούνταν κατά μήκος του ταμπλό σύμφωνα με τα ζάρια. Οι ιστορικοί εξακολουθούν να συζητούν τους ακριβείς κανόνες του παιχνιδιού, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία για τη δημοτικότητά του. Πίνακες απεικονίζουν τη βασίλισσα Νεφερτάρι να παίζει Σένετ ενώ βρίσκουμε το παιχνίδι και στον τάφο του φαραώ Τουταγχαμών.

Είστε έτοιμοι για ένα ταξίδι στη γεωγραφία μέσα από την ιστορία του αγαπημένου μας παιχνιδιού; Ναι αναφέρομαι στο σκάκι.

Η ισότητα των φύλων στην Αρχαία Αίγυπτο.

Αν και μπορεί να θεωρούνταν κοινωνικά κατώτερες από τους άνδρες, οι Αιγύπτιες απολάμβαναν μεγάλη νομική και οικονομική ανεξαρτησία. Μπορούσαν να αγοράσουν και να πουλήσουν ακίνητα, να υπηρετήσουν ως ένορκοι, να συντάξουν διαθήκες και ακόμη και να συνάψουν νομικές συμβάσεις. Οι Αιγύπτιες συνήθως δεν εργάζονταν έξω από το σπίτι, αλλά εκείνες που εργάζονταν συνήθως λάμβαναν ίσες αμοιβές για να κάνουν τις ίδιες δουλειές με τους άνδρες. Σε αντίθεση με τις γυναίκες της αρχαίας Ελλάδας, που ουσιαστικά ανήκαν στους συζύγους τους, οι Αιγύπτιες είχαν επίσης το δικαίωμα να χωρίσουν και να ξαναπαντρευτούν. Τα ζευγάρια της Αιγύπτου ήταν ακόμη γνωστό ότι διαπραγματεύονταν προγαμιαία συμφωνητικά. Αυτά τα συμβόλαια απαριθμούσαν όλη την περιουσία και τον πλούτο που είχε φέρει η γυναίκα στο γάμο και λάμβαναν εγγυήσεις ότι θα αποζημιωνόταν σε περίπτωση διαζυγίου.

Οι Αιγύπτιοι εργάτες οργάνωναν απεργίες.

Τα ερείπια του αρχαίου χωριού που ζούσαν οι εργάτες Deir el-Medina (πηγή: https://freedomtoteach.collins.co.uk)

Παρόλο που θεωρούσαν τον Φαραώ ως ένα είδος ζωντανού Θεού, οι Αιγύπτιοι εργάτες δεν φοβόντουσαν να διαμαρτυρηθούν για καλύτερες συνθήκες εργασίας. Η πιο διάσημη περίπτωση μας έρχεται από τον 12ο αιώνα π.Χ. κατά τη διάρκεια της βασιλείας του φαραώ Ραμσή Γ΄ του Νέου Βασιλείου. Όταν οι εργάτες που ασχολούνταν με την οικοδόμηση της βασιλικής νεκρόπολης στο Ντέιρ ελ-Μεντίνα δεν έλαβαν τη συνήθη πληρωμή σιτηρών, οργάνωσαν μια από τις πρώτες καταγεγραμμένες απεργίες στην ιστορία. Η απεργία πήρε τη μορφή καθιστικής διαμαρτυρίας: Οι εργαζόμενοι απλώς μπήκαν σε κοντινούς ναούς και αρνήθηκαν να φύγουν μέχρι να ακουστούν τα παράπονά τους. Το στοίχημα λειτούργησε και τελικά δόθηκαν στους εργάτες οι προβλεπόμενες πληρωμές.

Οι Αιγύπτιοι Φαραώ ήταν συχνά υπέρβαροι.

Η Βασίλισσα Χατσεψούτ (πηγή: Museum of Fine Arts, Βοστώνη)

Η αιγυπτιακή τέχνη συνήθως απεικονίζει τους Φαραώ φιγουρίνια και πιθανότατα η πραγματικότητα να ήταν εντελώς διαφορετική. Η αιγυπτιακή διατροφή με μπύρα, κρασί, ψωμί και μέλι είχε υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη και οι μελέτες δείχνουν ότι μπορεί να είχε επηρεάσει τις βασιλικές περιφέρειες. Οι έρευνες σε μούμιες έδειξαν ότι πολλοί Αιγύπτιοι ηγεμόνες δεν ήταν και τέρατα υγείας, ήταν υπέρβαροι, και υπέφεραν ακόμη και από διαβήτη. Ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα είναι η θρυλική βασίλισσα Χατσεψούτ (γνωστή και ως Άμμεσις), η οποία έζησε τον 15ο αιώνα π.Χ. Ενώ η σαρκοφάγος της την απεικονίζει ως λεπτή και αθλητική, οι ιστορικοί πιστεύουν ότι ήταν στην πραγματικότητα παχύσαρκη και φαλακρή.

Οι πυραμίδες δεν κατασκευάστηκαν από σκλάβους.

Άποψη των πυραμίδων της Γκίζας από το οροπέδιο προς τα νότια του συγκροτήματος. Από αριστερά στα δεξιά, η Πυραμίδα του Μυκερίνου, Χεφρήνου, και Χέοπα. Οι τρεις μικρές πυραμίδες ανήκουν στις βασίλισσες. (πηγή: wikipedia)
Άποψη των πυραμίδων της Γκίζας από το οροπέδιο προς τα νότια του συγκροτήματος. Από αριστερά στα δεξιά, η Πυραμίδα του Μυκερίνου, Χεφρήνου, και Χέοπα. Οι τρεις μικρές πυραμίδες ανήκουν στις βασίλισσες. (πηγή: wikipedia)

Η ζωή ενός οικοδόμου στις αιγυπτιακές πυραμίδες σίγουρα δεν ήταν εύκολη – σκελετοί εργατών συνήθως εμφανίζουν σημάδια αρθρίτιδας και άλλων παθήσεων – αλλά τα στοιχεία δείχνουν ότι οι τεράστιοι τάφοι χτίστηκαν όχι από σκλάβους αλλά από αμειβόμενους εργάτες. Αυτοί οι αρχαίοι εργάτες ήταν ένα μείγμα εξειδικευμένων τεχνιτών και ανειδίκευτων χεριών. Μερικοί φαίνεται να ήταν υπερήφανοι για την τέχνη τους, και γιατί όχι; Ζωγραφιές που βρέθηκαν κοντά στα μνημεία υποδηλώνουν ότι συχνά απέδιδαν χιουμοριστικά ονόματα στα συνεργεία τους, όπως οι «Μεθυσμένοι του Μενκάουρε» ή οι «Φίλοι του Χούφου». Η ιδέα ότι οι σκλάβοι έχτισαν τις πυραμίδες υπό την απειλή ενός μαστιγίου επινοήθηκε για πρώτη φορά από τον Έλληνα ιστορικό Ηρόδοτο τον πέμπτο αιώνα π.Χ., αλλά οι περισσότεροι ιστορικοί στις μέρες μας την απορρίπτουν ως μυθοπλασία. Ενώ οι αρχαίοι Αιγύπτιοι σίγουρα δεν ήταν αντίθετοι στο να κρατούν σκλάβους, φαίνεται ότι τους χρησιμοποιούσαν ως επί το πλείστον ως αγρότες και οικιακούς υπηρέτες.

Ο Τουταγχαμών μπορεί να σκοτώθηκε από έναν ιπποπόταμο.

Παραδόξως λίγα είναι γνωστά για τη ζωή του μικρού φαραώ Τουταγχαμών (σσ. πέθανε σε ηλικία 18 ετών), αλλά ορισμένοι ιστορικοί πιστεύουν ότι γνωρίζουν πώς πέθανε. Οι σαρώσεις του σώματος του νεαρού βασιλιά δείχνουν ότι ταριχεύτηκε χωρίς την καρδιά ή το θωρακικό του τοίχωμα. Αυτή η δραστική απόκλιση από την παραδοσιακή αιγυπτιακή ταφική πρακτική υποδηλώνει ότι μπορεί να είχε υποστεί φρικτό τραυματισμό πριν από το θάνατό του. Σύμφωνα με αρκετούς Αιγυπτιολόγους, μια από τις πιο πιθανές αιτίες για αυτό το τραύμα θα ήταν ένα δάγκωμα από ιπποπόταμο. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι Αιγύπτιοι κυνηγούσαν τέτοια θηρία για αθλητικούς λόγους και αγάλματα που βρέθηκαν στον τάφο του Τουτ τον απεικονίζουν ακόμη και να ρίχνει καμάκι. Αν ο μικρός φαραώ αγαπούσε πράγματι να κυνηγά επικίνδυνα θηράματα, τότε ο θάνατός του μπορεί να ήταν το αποτέλεσμα ενός κυνηγιού που πήγε στραβά.

Η εξειδίκευση των Αιγύπτιων γιατρών.

Αρχαία Αιγυπτιακά ιατρικά όργανα εικονιζόμενα σε μια επιγραφή της Πτολεμαϊκής περιόδου στο ναό του Κομ Όμπο. (πηγή: wikipedia)
Αρχαία Αιγυπτιακά ιατρικά όργανα εικονιζόμενα σε μια επιγραφή της Πτολεμαϊκής περιόδου στο ναό του Κομ Όμπο. (πηγή: wikipedia)

Οι γιατροί στην αρχαιότητα συνήθως δεν είχαν μόνο ένα αντικείμενο ενασχόλησης, αλλά τα στοιχεία δείχνουν ότι οι Αιγύπτιοι γιατροί μερικές φορές επικεντρώνονταν στη θεραπεία μόνο ενός μέρους του ανθρώπινου σώματος. Αυτή η πρώιμη μορφή ιατρικής εξειδίκευσης σημειώθηκε για πρώτη φορά το 450 π.Χ. από τον περιηγητή και ιστορικό Ηρόδοτο. Συζητώντας για την αιγυπτιακή ιατρική, έγραψε: «Κάθε γιατρός είναι θεραπευτής μιας ασθένειας και όχι περισσότερο…άλλος για τα μάτια, άλλος για τα δόντια, και άλλος για αυτά που σχετίζονται με την κοιλιά». Αυτοί οι ειδικοί είχαν ακόμη και συγκεκριμένα ονόματα. Οι οδοντίατροι ήταν γνωστοί ως «γιατροί των δοντιών» χωρίς καμία έκπληξη, σε αντίθεση με τον όρο για τους πρωκτολόγους που μεταφράζεται σε «βοσκοί του πρωκτού».

Οι Αιγύπτιοι κρατούσαν πολλά ζώα ως κατοικίδια.

Οι Αιγύπτιοι έβλεπαν τα ζώα ως ενσαρκώσεις των θεών και ήταν ένας από τους πρώτους πολιτισμούς που μεγάλωναν κατοικίδια στο σπίτι. Οι Αιγύπτιοι αγαπούσαν ιδιαίτερα τις γάτες (όπως μας έχει μεταφέρει πολύ σωστά ο Tsitsos The Cat), οι οποίες συνδέονταν με τη θεά Μπαστέ, αλλά έτρεφαν επίσης σεβασμό για τα γεράκια, τις ίβιδες, τα σκυλιά, τα λιοντάρια και τους μπαμπουίνους. Πολλά από αυτά τα ζώα κατείχαν μια ιδιαίτερη θέση στο αιγυπτιακό σπίτι και συχνά μουμιοποιούνταν και θάβονταν μαζί με τους ιδιοκτήτες τους αφού πέθαιναν. Άλλα πλάσματα ήταν ειδικά εκπαιδευμένα για να εργάζονται ως βοηθητικά ζώα. Οι Αιγύπτιοι αστυνομικοί, για παράδειγμα, ήταν γνωστό ότι χρησιμοποιούσαν σκύλους και πιθήκους όταν έκαναν περιπολίες.

Και τα δύο φύλα φορούσαν μέικ απ.

Κουτάκι καλλυντικών το οποίο χρονολογείται μεταξύ του 664 π.Χ. και 300 π.Χ. μεγέθους 8.5 × 9 εκ (πηγή: Metropolitan Museum of Art)
Κουτάκι καλλυντικών το οποίο χρονολογείται μεταξύ του 664 π.Χ. και 300 π.Χ. μεγέθους 8.5 × 9 εκ (πηγή: Metropolitan Museum of Art)

Η ματαιοδοξία είναι τόσο παλιά όσο και ο πολιτισμός και οι αρχαίοι Αιγύπτιοι δεν αποτελούσαν εξαίρεση. Τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες ήταν γνωστό ότι φορούσαν άφθονο μακιγιάζ, το οποίο πίστευαν ότι τους έδινε την προστασία του Ώρους και του Ρα. Αυτά τα καλλυντικά παρασκευάζονταν με άλεση μεταλλευμάτων όπως o μαλαχίτης και o γαληνίτης σε μια ουσία που ονομάζεται κολ. Στη συνέχεια εφαρμοζόταν γύρω από τα μάτια με σκεύη από ξύλο, κόκκαλο και ελεφαντόδοντο. Οι γυναίκες επίσης έβαφαν τα μάγουλά τους με κόκκινη μπογιά και χρησιμοποιούσαν χέννα για να χρωματίσουν τα χέρια και τα νύχια τους, ενώ και τα δύο φύλα φορούσαν αρώματα από λάδι, μύρο και κανέλα. Οι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι το μακιγιάζ τους είχε μαγικές θεραπευτικές δυνάμεις και δεν έκαναν εντελώς λάθος: Η έρευνα έδειξε ότι τα καλλυντικά με βάση τον μόλυβδο που φοριόνταν κατά μήκος του Νείλου βοήθησαν στην αποφυγή μολύνσεων των ματιών.

Πηγές: History.com, Wikipedia

ΕΚΤΑΚΤΟ γεωΓΡΑΦΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ:

Σε έρευνα των γεωγραφικών, το 97% απάντησε ότι η παρουσία μιας υδρόγειου σφαίρας στο σπίτι βοηθάει στην καλύτερη αντίληψη του κόσμου. Τις καλύτερες υδρόγειες σφαίρες θα τις βρείτε εδώ.

ΕΚΤΑΚΤΟ γεωΓΡΑΦΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ:

Αν εκτιμάτε την προσπάθεια που γίνεται εδώ στους γεωγραφικούς και θέλετε να με κερνάτε ένα καφεδάκι τον μήνα μέσω του Patreon θα με βοηθούσε να μένω ξύπνιος περισσότερες ώρες και να ανεβάζω περισσότερες γεωγραφικές πληροφορίες. Κάνετε εγγραφή από εδώ!

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ